องค์ประกอบสถาปัตยกรรมตะวันตก : Dentil ขื่อปลอมหรือขื่อหลอก

 



- Dentil เดนทิล มาจากคำในภาษาะติน = ฟัน มีลักษณ์เป็นก้อนเล็กๆ ที่ใช้เป็นเครื่องประดับซ้ำๆ ใต้ชายคา ดูคล้ายขื่อ มีไว้เพื่อการประดับตกแต่งมากกว่าไว้เพื่อรับน้ำหนักจริง จึงทำให้บางครั้งถูกเรียกว่า ขื่อปลอม/ขื่อหลอก

- สันนิษฐานว่าขื่อปลอมถูกสร้างขึ้นจากการเลียนแบบจากสถาปัตยกรรมเครื่องไม้ เพมื่อสร้างสร้างสถาปัตยกรรมจากหิน อิญ ปูน ก็ยังคงจำลองรูปแบบของขื่อปลอมออกมา

- จุดกำเนิดที่ชัดเจนที่สุดของ Dentil คือ ที่เอเชียไมเนอร์หรือคาบสมุทนอนาโตเลีย ซึ่งปัจจุบันตั้งคือตุรกี

- โดยพบ Dentil ที่วิหารแบบไอโนิค วิหารของรัฐลิเชีย (Lycia) ในสมัยอารยธรรมกรีกภายใต้ใต้การปกครองของเปอร์เซีย และปรากฎ Dentil บนหลุมฝังศพลิเชียของชาวเปอร์เซีย ศาสนาโซโรอัสเตอร์

- โดยช่วงเวลา ที่รัฐลิเซีย สมัยอารยธรรมกรีกภายใต้การปกครองของเปอร์เซีย อยู่ในช่วงระหว่าง 540 ปี ก่อน ค.ศ. ซึ่งถูกพิชิตโดยพระเจ้าไซรัสมหาราแห่งเปอร์เซีย (Cyrus The Great) จนถึงราว ปี 334-333 กีก่อน ค.ศ. ที่พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ที่ 3 หรือพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช จากกรีกมาซิโดเนีย ยกทัพเข้ามายึดครอง จนวิ้นสุดภายใต้ยุคสมัยรัฐลิเซียอารยธรรมภายใต้การปกครองของเปอร์เซีย ในที่สุด

(ภาพวิหาร ในรัฐลิเซีย รัฐโบราณซึ่งปัจจุบันอยู่ในตุรกี)

- เหล่าหลุมศพที่พบในลิเซีย เป็นการผสมผสานของอารยธรรมกรีกและเปอร์เซีย มีการสร้าง Dentil บนหลุมศพอีกด้วย ถึงแม้มีรูปแบบดูแบบกรีกอย่างการสร้างานประติมากรรมนูนต่ำ สิงโตแบบศิลปะกรีก แต่ก็เป็นหลุมศพแบบศาสนาโซโรอัสเตอร์ของเปอร์เซีย คือการสร้างจากหินที่หนา มีการสร้างยกฐาน มีห้องเดียวและไม่มีหน้าต่าง

(ภาพตัวอย่างหลุมศพจากลิเซีย มีการสร้างขื่อปลอมด้วย)

- ซึ่งหน้าจั่วที่มี Dentil บนหลุมศพแบบลิเซีย สันนิษฐานว่ายังส่งอิทธิพลไปยังศิลปะอินเดีย อย่างที่ ถ้ำโลมาฤาษี ( Lomas Rishi ) ถ้ำอชันตา (Ajanta) ในอินเดียอีกด้วย

(ภาพถ้ำโลมาฤาษี ในอินเดีย)

(ภาพถ้ำอชันตา ในอินเดีย)

- ขออธิบายนอกเรื่องนิดนึงว่า แม้ในปัจจุบันประเทศตุรกี ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวเติร์ก แต่ในอดีตก่อนการเข้ามาของชาวเติร์ก ชาวฮิตไทต์ตั้งจักรวรรดิที่นี่ก่อน ในช่วงปลายสมัยฮิตไทต์ มีชาวกรีกอพยพมายังคาบสมุทนอนาโตเลียหรือตุรกีในปัจจุบัน จนถือกำเนิดอารยธรรมกรีกบนคาบสมุทรอนาโตเลียแทนที่ฮิตไทต์ ดังนั้นในตำนานสงครามกรุงทรอยจึงเป็นการรบระหว่างชาวกรีกจากคาบสมุทรบอลข่าน (ประเทศกรีซในปัจจุบันตั้งอยู่บนคาบสมุทรบอลข่าน) กัยชาวกรีกบนคาบสมุทรอนาโตเลีย (ตุรกีปัจจุบันตั้งอยู่บนคาบสมุทรอนาโตเลีย) และในช่วงสมัยอารยธรรมกรีกในอนาโตเลีย ยังมีชาวเปอร์เซียมาปกครองชาวกรีกอีกด้วย แต่อารยธรรม และผู้คน ชาวกรีกไม่ได้สูญหายหรือถูกทำลาย ถูกสังหาร ในช่วงที่เปอร์เซียปกครอง

- การปรากฎหลักฐานอันชัดเจนในการสร้าง Dentil ก็มีอีกที่ พบในอิหร่าน คือที่ สุสานพระเจ้าดาไรอัสที่ 1 หรือดาไรอัสมหาราช (Darius I/Dariu The Great) ซึ่งเป้นจักรพรรดิเปอร์เซีย ครองราชย์ระหว่าง 522-486 ปี ก่อน ค.ศ. 

(ภาพสุสานพระเจ้าอาไรอัสมหาราช ที่อิหร่าน)

- การสร้าง Dentil ในกรุงเอเธนส์ พบแรกสุดที่ชายคาของวิหาร Erechtheion (สร้างขึ้นเมื่อ 421-406 ปี ก่อน ค.ศ.)

(ภาพชายคาวิหาร Erechtheion)

- ในยุคต่อมาต่อมาขื่อปลอมมีขนาดที่เล็กลงเช่น ที่ Choragic Monument of Lysicrates 

(Choragic Monument of Lysicrates ที่เอเธนส์)

(ภาพซูมขื่อลปอม ของ Choragic Monument of Lysicrates)

- แต่วิหารของในพื้นที่ของไอโอเนีย (ปัจจุบันอยู่ในตุรกี) เช่นวิหาร Priene ยังคงมีขื่อปลอมที่ยังมีขนาดใหญ่อยู่

- ต่อมามีการใช้ขื่อปลอมจากโรมันในสถาปัตยกรรมเรเนอซองส์ของอิตาลี

- ตามกฎทั่วไป ขื่อปลอมจะยื่นเท่ากับความกว้าง ทำให้มีลักษณะเป็นรูปทรงสี่เหลี่ยมจตุรัส และระยะห่างคือครึ่งหนึ่ง

(ตัวอย่าง วังฟาร์เนเซ (Palazzo Farnese) สถาปัตยกรมเรเนอซองส์อิตาลี ในกรุงโรม (ค.ศ. 1534–1545/พ.ศ. 2077-2088)

- ในบางกรณี แถบที่ยื่นออกมาไม่มีการตัดส่วนที่จมลงไปเพื่อแบ่งขื่อปลอม ดังเช่นในวิหารแพนธีออนที่กรุงโรม และจากนั้นจึงเรียกว่าแถบขื่อปลอม

(วิหารแพนธีออน ที่กรุงโรม)

- ในเฉลียงของอาสนวิหาร Studion ที่กรุงคอนสแตนติโนเปิล ขื่อปลอมมีช่วงระหว่างความกว้างเท่ากัน ละมีช่วงเลื่อนกลับจากบนลงล่าง นี่คือรูปแบบที่ใช้ในสิ่งที่เรียกว่า "Venetian dentil" ซึ่งมาจาก ขื่อปลอมแบบไบแซนไทน์ ในฮาเกียโซเฟีย กรุงคอนสแตนติโนเปิล

- 

(ภาพอาสนวิหาร Studion ในกรุงคอนสแตนติโนเปิล)

(Venetian dentil ภาพจาก https://buffaloah.com/a/DCTNRY/d/dent.html)

(ฮาเกียโซเฟีย กรุงคอนสแตนติโนเปิล)

- ขื่อปลอมแบบ Venetian ยังมีการนำมาประดับในส่วนของลวดบัวของอาคารอีกด้วย

ตัวอย่างงานชื่อปลอมในอาเซียน

- ถ้ำ Shwe Ba Daung/Shwe Ba Taung รัฐฉาน
https://wim338sm.blogspot.com/2022/02/shwe-ba-daungshwe-ba-taung.html








แปลและเรียบเรียงจาก วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ